Σκάνδαλο ομολόγων

Written by: Sidood 01. Nov, 2008 0 Απαντήσεις

Η ελληνική τηλεόραση συνηθίζει να ασχολείται περιφερειακά με τα διάφορα σκάνδαλα της επικαιρότητας. Παράθυρα επί παραθύρων, συζητήσεις επί συζητήσεων και όλα περιστρέφονται στην αναζήτηση ευθυνών. Ο κόσμος παρακολουθώντας καταλήγει μπερδεμένος. Τι μένει; Ότι κάποιος φταίει για κάτι. Ποιος και τι ακριβώς είναι αρκετά δύσκολο να πεις.

Ήθελα καιρό να γράψω για το σκάνδαλο των ομολόγων. Μας απασχόλησε 1 χρόνο πριν και είναι ένα από τα σκάνδαλα που στριφογυρίζουν στο μυαλό των ελλήνων πολιτών μιλώντας για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης Καραμανλή. Με την ευκαιρία της οικονομικής κρίσης, το ζήτημα ήρθε εκ νέου στην επιφάνεια. «Αν δεν είχε αποκαλυφθεί τότε, η κρίση ενδεχομένως να επηρέαζε περισσότερο την Ελλάδα». Και το παραπάνω δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα, αφού το σκάνδαλο θορύβησε τους πάντες και τα σύνθετα χρηματοοικονομικά στοιχεία αντιμετωπίστηκαν διαφορετικά στη συνέχεια στη χώρα μας.

Οι παραπομπές που χρησιμοποιώ είναι για να είστε σε θέση να ανατρέξετε στις πηγές, να επιβεβαιώσετε και να διαβάσετε πιο αναλυτικά όσα συγκέντρωσα και παραθέτω με κατά το δυνατόν απλή ορολογία.

Το σκάνδαλο των ομολόγων

Βασική ορολογία:

Έστω ότι θέλει η ελληνική κυβέρνηση να δανειστεί ένα χρηματικό ποσό π.χ. ύψους 280 εκ. ευρώ. Έχει τη δυνατότητα να εκδώσει τίτλους – ας τους πούμε ομόλογα- τους οποίους μεταβιβάζει στον δανειστή του ποσού αυτού. Με τη μεταβίβαση των τίτλων, η ελληνική κυβέρνηση εγγυάται στον δανειστή – δηλαδή σε αυτόν που αγοράζει το ομόλογο, ότι θα του καταβάλλει σε συγκεκριμένα (προκαθορισμένα) χρονικά διαστήματα συγκεκριμένο ποσό επί του κεφαλαίου – ας το πούμε τόκο- και ότι στη λήξη του ομολόγου (π.χ. σε 10 χρόνια) θα επιστρέψει το σύνολο του κεφαλαίου. Αυτή είναι με απλά λόγια η λειτουργία των ομολόγων.

Τα δομημένα ομόλογα για τα οποία έγινε τόσος λόγος δεν είναι παρά μία ιδιαίτερη κατηγορία ομολόγων. Στα δομημένα ή σύνθετα ομόλογα, οι ετήσιες αποδόσεις (τόκοι) ή ακόμα και το ποσό στη λήξη που καταβάλλεται στον δανειστή δεν είναι προκαθορισμένο. Αντιθέτως μπορεί να συνδέεται με διάφορους παράγοντες. Με άλλα λόγια, δεν είναι γνωστό ότι θα καταβάλλει ο δανειζόμενος στον δανειστή x ποσό κάθε χρόνο και x ποσό στη λήξη του ομολόγου. Αυτό που είναι γνωστό είναι ο τρόπος με τον οποίο θα υπολογιστεί το κάθε ένα από τα 2 παραπάνω ποσά. Ένας δείκτης ή ένας μαθηματικός τύπος επομένως μπορεί να ορίζει τα ποσά που έχει να λάβει ο δανειστής από τον δανειζόμενο.

Στο θέμα μας:

[1][2][3]Η ελληνική κυβέρνηση εκδίδει στις 22 Φεβρουαρίου του 2007 ένα ομόλογο ύψους 280 εκ. ευρώ. Η έκδοση του πραγματοποιείται για να δανειστεί η κυβέρνηση το συγκεκριμένο ποσό προκειμένου να το χρησιμοποιήσει για την αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού ή κατά άλλους για την κάλυψη των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού γενικότερα. Το συγκεκριμένο 12ετές ομόλογο που εξέδωσε η κυβέρνηση «πλήρωνε» σταθερό επιτόκιο 6,25% για τα 2 πρώτα χρόνια και στη συνέχεια μια απόδοση που στηριζόταν στη διαφορά μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Ο πρώτος αγοραστής του ομολόγου είναι η επενδυτική τράπεζα JP Morgan. Η JP Morgan αγοράζει το ομόλογο μετά από μια συμφωνία ανταλλαγής (swap) με το κράτος σε τιμή μικρότερη της τιμής που θα όφειλε να καταβάλλει υπό κανονικές συνθήκες. Η συμφωνία ανταλλαγής μπορεί να περιλάμβανε π.χ. την παραίτηση της JP Morgan από τους σταθερούς τόκους των 2 πρώτων ετών. Έτσι, η JP Morgan δανείζει ένα ποσό μικρότερο των 280 εκ. ευρώ στο κράτος και το ομόλογο φτάνει στα χέρια της. Η JP Morgan αγοράζει το ομόλογο σε ένα ποσό που κυμαίνεται από το 85% έως το 87% της τιμής του. Η JP Morgan πωλεί, στη συνέχεια, το ομόλογο στο 92,95% της ονομαστικής του αξίας στη North Asset Management. Η North Asset Management πωλεί το ομόλογο στη γερμανική HypoVereinsbank και αυτή με τη σειρά της στην ελληνική χρηματιστηριακή Ακρόπολις. Τα ομόλογα κλείνουν τη διαδρομή τους πωλούμενα από την Ακρόπολις σε τέσσερα ταμεία (ΤΕΑΔΥ, ΤΕΑΥΦΕ, ΤΕΑΠΟΚΑ ΤΣΕΥΠ). Από τις ενδιάμεσες πωλήσεις και λόγω των διαφορών μεταξύ τιμής αγοράς και τιμής πώλησης, οι εμπλεκόμενοι αποκομίζουν κέρδη ακόμη και μέσα σε λίγες ώρες.

Εν ολίγοις: τα 4 συνταξιοδοτικά ταμεία αγόρασαν στην ονομαστική τιμή των 100 ευρώ αυτά που θα μπορούσαν να αγοράσουν άμεσα από την κυβέρνηση στην τιμή των 86 ευρώ (κατά προσέγγιση). Μιλάμε για 14% περίπου διαφορά, σε ομόλογα των 280 εκ. ευρώ. Ζημιά δηλαδή χονδρικά ύψους περίπου 39 εκ. ευρώ.

Ήταν γνωστή η διαδρομή που θα ακολουθούσε το ομόλογο;

[4]Ήταν ή όχι γνωστή η διαδρομή των ομολόγων εξαρχής; Σύμφωνα με την επίσημη θέση της JP Morgan, η πώληση στη North Asset Management εγκρίθηκε επειδή η δεύτερη ήταν επενδυτής “buy and hold”. Με άλλα λόγια, η JP Morgan ισχυρίζεται ότι περίμενε ότι η North Asset Management θα διατηρούσε και δε θα μεταπωλούσε τα ομόλογα. Στη συνέχεια, ωστόσο, ο διευθύνων σύμβουλος της JP Morgan σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Αφρική Jakob Stott αποκάλυψε ότι ένα στέλεχος της JP Morgan γνώριζε τη διαδρομή που θα ακολουθούσαν τα ομόλογα. Το συγκεκριμένο στέλεχος τέθηκε σε διαθεσιμότητα[5] και μήνες μετά κατέθεσε αγωγή έναντι της εταιρείας υποστηρίζοντας ότι [6]«όλο το επιτελείο της JP Morgan τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό είχε την κοινή πεποίθηση ότι η ΝΑΜ προτίθετο να διαθέσει περαιτέρω το ομόλογο που αγόρασε από εμάς». Με τις διαστάσεις που πήρε το θέμα, η JP Morgan και η North Asset σαν κίνηση «καλής θέλησης» (και όχι παραδεχόμενες ότι γνώριζαν την προδιαγεγραμμένη πορεία των ομολόγων) προσφέρθηκαν να επαναγοράσουν τα ομόλογα από τα ταμεία στο 100% της ονομαστικής τους αξίας. Τα ταμεία ωστόσο αρνήθηκαν: απαιτούσαν τους τόκους που θα είχαν λάβει εάν τα κεφάλαια τους είχαν επενδυθεί σε απλά ομόλογα της Τράπεζας της Ελλάδας. Η ελληνική κυβέρνηση στις 8 Ιουνίου 2007 προσφέρθηκε να καλύψει τη διαφορά μεταξύ των 2 πλευρών και η συμφωνία προχώρησε. Νωρίτερα [7]ο υπουργός απασχόλησης της περιόδου Σάββας Τσιτουρίδης παραιτήθηκε από την κυβέρνηση. Παρά τις πιέσεις της αντιπολίτευσης και της κοινής γνώμης, ο πρώην υπουργός δεν απομακρύνθηκε από την κυβέρνηση για το ζήτημα των ομολόγων αλλά εξαιτίας άλλης υπόθεσης στην οποία εμπλεκόταν ο στενός του συνεργάτης Ευγένιος Παπαδόπουλος, ειδικός γραμματέας του υπουργείου.

Το ζήτημα των ομολόγων, ανεξάρτητα από τις πολιτικές ευθύνες της συγκεκριμένης ή και άλλων υποθέσεων (μιας και εκείνη την περίοδο είχαν πουληθεί από την ελληνική κυβέρνηση ομόλογα ύψους τουλάχιστον 1,68 δις ευρώ) έφερε στην επιφάνεια το ζήτημα της διαχείρισης των αποθεματικών των ταμείων. Ποιοι και πως παίρνουν τις επενδυτικές αποφάσεις για τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων;

[1]http://www.enet.gr/online/online_fpage_text/dt=12.05.2007,id=89188364,2232524,67190028,83460748

[2] http://archive.gulfnews.com/articles/07/06/18/10133068.html

[3] http://www.reporter.gr/default.asp?pid=16&la=1&art_aid=72247

[4] http://www.iht.com/articles/2007/06/12/bloomberg/bxfund.php

[5] http://www-org.euro2day.gr/articles/130361/

[6]http://www.fmvoice.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=8158&Itemid=3&PHPSESSID=a13da27fa9f92130ff76ff1c0c021c00

[7] http://www.skai.gr/master_story.php?id=46740